Recenzja książki "Od Konstantynowa do Piławiec..."

Swego czasu napisałem recenzję wspomnianej pracy dla nowo-powstającego periodyka, który ... nie powstał. W efekcie było już za późno, by opublikować tekst gdzie indziej, gdyż redakcje przyjmują recenzje bądź artykuły recenzyjne książek nie starszych niż 2-letnie. A zatem udostępniam na chomiku:
http://chomikuj.pl/roman.rozynski/recenzja_P*c5*82owego_-_Copy,5053642659.pdf

Wiersz o z zwyciestwie Wiśniowieckiego nad Krzywonosem

Na temat bitwy pod Konstantynowem 26 i 28 lipca 1648 roku znalazłem interesujący fragment w dłuższym utworze poetyckim z 1649 roku. Opis bitwy poprzedza krótkie, choć podniosłe omówienie odwrotu księcia z Zadnieprza, które postanowiłem także przytoczyć. Warto dodać, że wiersz nie tylko dobrze się czyta ale i podane w nim informacje są wartościowe dla omówienia tej bitwy:

W takim widać zapale/ jako Wiśniowiecki
Tabor z ognia takiego wywodzi Szlachecki
A przeszedłszy w tę stronę Dniepr/ z garścią choć małą
Gromi/ gdzie się czas poda/ z nią mnogość zuchwałą
Zewsząd go swawoleństwo ciśnie wyuzdane
A on piersi nastawia/ na służbę oddane
Tobie miła Ojczyzno. Aż Krzywonos srogi
Zawziętym swoim mnóstwem/ zawala mu drogi/
Posiłku Xiążę niskąd nie widząc słusznego/
Stawa w miejscu bezpiecznym dla warunku swego.
Gdzie Słucz/ rzekę w się biorąc błotnistą/ czyniła
Warunek Obozowi; Równia zaś/ życzyła
Do dzieła Marsowego przestrzeństwa/ konnemu
Lepszego Żołnierzowi/ niż chłopstwu pieszemu.

Następuje Krzywonos z Wojskiem wiarołomnym/
Gdzie przyszedł/ okrucieństwem krew lejąc ogromnym.
Sześć Pułków wiedzie wielkich/ w których po dziesiąci/
Ledwo nie w każdym/ chłopstwa rachował Tysięcy.
A widząc twoich Xiążę, garstkę ludzi małą/
Potopem na nich puści chałastrę zuchwałą.
Zagarną ci pierwszy szanc(1); zaczym zbespieczniali:
Prosto brną i przez rzekę/ ale wnet zuchwali
Doznają/ co męska broń w polu Polska umie/
Gdy ją męstwo odważne rządzi/ przy rozumie.
Pokaże Xsiążę Wojsko w polu zszykowane/
A chętne w bój Chorągwie staną zgotowane.
Lewe sam skrzydło wiedzie/ Prawe Wojewoda
Kojowski/ któremu Czyn Marsów jest ochłoda.
Korycki zaś z Osińskim/ i inszy trzymali
Srzednie Pułki/ a wszyscy serca zgotowali
Ochotne/ po Niedzielnym igrzysku (2)/ gdzie byli
Mnóstwa tego na milę siekąc już nadbili:
Też wojska/ toż i szczęście/ chłop swawolny męstwo
Poznał Rycerskie/ i dał nie trudne zwycięstwo.

Ginie w polu szarańcza/ jak muchy na miodzie/
A Xiążę krwią zbroczony/ prosto na nich jedzie
Pod Tabor/ gdzie strwożone chłopstwo/ już starszynę
Za tę/ wydać zwycięzcy/ gotuje się winę.
Lecz Parka nieżyczliwa/ tego szczęścia tobie
Nie życzyła Ojczyzno/ żebyś w onej dobie
Wielką część odprawiła Wojny: noc przychodzi/
Za której zaciemnieniem Wilk z sieci uchodzi (3).

(1) O szańcu tym nie wspomina żadne opracowanie ale wzmiankę o nim znajdziemy w liście uczestnika bitwy. Zob.: BUWr., rkps 1949/440, k.271v, Copia Listu od JM. P. Oboźnego Litewsk(iego Samuela Osińskiego): do JMP. Podczaszego Koronnego (Mikołaja Ostroroga) de data w Wilczynce die 2 Augusti 1648.
(2) Niedziela 26 lipca-dzień pierwszej bitwy, co zonacza, że wcześniejszy opis dotyczy drugiego dnia zmagań -28 lipca.
(3) Katafalk Rycerski Wielmoznemu Jego Mośći Panu Mikołaiowi z Dambrowice Firleiowi Staroscicowi Trembowelskiemu, Rotmistrzowi I. K. M, s.58-60.